ทรกรรม

              ข้อนี้  จะกล่าวเฉพาะเดียรฉาน   เพราะมนุษย์ไม่เป็นวัตถุอันใคร ๆ จะพึงทรกรรมได้ทั่วไป

              ทรกรรม    หมายความว่า    ประพฤติเหี้ยมโหดแก่สัตว์      ไม่ปราณี    ดังจะชี้ตัวอย่างให้เห็นตามที่จัดเป็นแผนกดังนี้

              ใช้การ   หมายถึงใช้สัตว์ไม่มีปราณี    ปล่อยให้อดอยากซูบผอม    ไม่ให้กิน  ไม่ให้นอน    ไม่ให้หยุดพักผ่อนตามกาล    ขณะใช้งานก็เฆี่ยนตี    ทำร้ายร่างกายโดยไม่มีเมตตาจิต    หรือใช้การเกินกำลังของสัตว์      เช่นให้เข็นภาระอันหนักเหลือเกิน  เป็นต้น จัดเป็นทรกรรมในการใช้การ

                  กักขัง  หมายถึง  กักขังให้อดอยาก  อิดโรย  หรือผูกรัดไว้จนไม่สามารถจะผลัดเปลี่ยนอิริยาบถได้     จัดเป็นทรกรรมในการกักขัง

                        นำไป  พึงเห็นในการผูกมัด  เป็ด  ไก่  สุกร  หิ้วหามเอาศีรษะลง  เอาเท้าขึ้น     ผู้ทำเช่นนี้จัดเป็นทรกรรมในการนำไป

                  เล่นสนุก  พึงเห็นในการทึ้งปีก  ทึ้งขาของสัตว์  มีตั๊กแตน  และจิ้งหรีด เป็นต้น  เพื่อความสนุกของตน

              ผจญสัตว์  พึงเห็นในการชนโค  ชนกระบือ  ชนแพะ  ชนแกะ  ตีไก่กัดปลา  กัดจิ้งหรีด     เป็นต้น

              การทรกรรมสัตว์ทุกอย่าง  จัดเป็นอนุโลมปาณาติบาต  ถูกห้ามด้วยสิกขาบทนี้  เช่นกัน