ทรงบำเพ็ญทุกรกิริยา
พระมหาบุรุษทรงกลัวอกุศลธรรมมีกามวิตกเป็นต้นจะครอบงำจิต จึงทรงตั้งความเพียรอย่างแรงกล้า ๓ วาระ ดังนี้
วาระที่ ๑ ทรงกดพระทนต์ด้วยพระทนต์ กดพระตาลุ (เพดาน) ด้วยพระชิวหา แม้เกิดทุกขเวทนาหลายอย่างก็ยังมีพระสติตั้งมั่นไม่ฟั่นเฟือน มีความเพียรไม่ย่อหย่อน
วาระที่ ๒ ทรงประพฤติอปาณกฌาน การเพ่งไม่มีลมปราณ คือ ทรงกลั้นลมหายใจไม่ให้เดินทางช่องพระนาสิก และพระโอษฐ์
วาระที่ ๓ ทรงเสวยอาหารลดลงทีละน้อย จนเหลือมาเสวยครั้งละเท่าเยื่อในเมล็ดบัว ทำให้พระสรีรกายซูบผอม พระมังสะหายแฟบ จนพระตจะแนบกับพระอัฐิ