ประทมอนุฏฐานไสยา

              ครั้งนั้น   สมเด็จพระผู้มีพระภาคเจ้า   พร้อมด้วยภิกษุสงฆ์   เสด็จพุทธดำเนินข้ามแม่น้ำหิรัญญวดี  ถึงเมืองกุสินาราบรรลุถึงสาลวัน  ตรัสสั่งพระอานนท์ว่า   เธอจงแต่งตั้งปูลาดซึ่งเตียง  ให้มีเบื้องศีรษะ ณ ทิศอุดร ณ ระหว่างแห่งไม้รังทั้งคู่  เราเป็นผู้เหน็ดเหนื่อยนัก  จักนอนระงับความลำบาก พระเถระได้ทำตามพุทธอาณัติโดยเคารพ  สมเด็จพระผู้มีพระภาคเจ้า  ทรงสำเร็จสีหไสยาโดยข้างเบื้องขวา  ตั้งพระบาทเหลื่อมด้วยพระบาท  มีสติสัมปชัญญะ  แต่มิได้มีอุฏฐานสัญญามนสิการ  เพราะเหตุเป็นไสยาอวสาน  เรียกว่า  อนุฏฐานไสยา

              ข้อสังเกต  อนุฏฐานไสยา  การนอนโดยไม่มีสัญญามนสิการว่าจะเสด็จลุกขึ้น  อุฏฐานไสยา  การนอนโดยมีสัญญามนสิการว่า  จะเสด็จลุกขึ้น  ทรงประทับโดยข้างเบื้องขวา  ตั้งพระบาทเหลื่อมกันทั้ง   ๒   อย่าง  ไม่มีความต่างกัน