๒๐. ประวัติ พระมหาปันถกเถระ

๑.  สถานะเดิม

              พระมหาปันถกเถระ  นามเดิม  ปันถกะ  เพราะเกิดในระหว่างทาง  ต่อมามีน้องชายจึงเติมคำว่า  มหาเข้ามา  เป็นมหาปันถกะ

                  บิดาเป็นคนวรรณะศูทร

                  มารดาเป็นคนวรรณะแพศย์

                  ตระกูลตาและยายเป็นชาวเมืองราชคฤห์  แคว้นมคธ

๒.  มูลเหตุแห่งการบวชในพระพุทธศาสนา

              พระมหาปันถกเถระ  เพราะบิดาของท่านเป็นทาส  มารดาเป็นธิดาของเศรษฐีจึงอยู่ในฐานะจัณฑาล  เพราะการแบ่งชั้นวรรณะของคนอินเดียในสมัยนั้น  ครั้นรู้เดียงสา  จึงรบเร้ามารดาให้พาไปเยี่ยมตระกูลของคุณตา  มารดาจึงส่งไปให้คุณตาและคุณยายจึงได้รับการเลี้ยงดูจนเจริญเติบโตในบ้านของธนเศรษฐี

              คุณตาของเด็กชายปันถกะนั้นไปยังสำนักของพระพุทธเจ้าเป็นประจำ และได้พาเขาไปด้วย  เขาเกิดศรัทธาในพระพุทธเจ้าพร้อมกับการเห็นครั้งแรก  ต่อมามีความประสงค์จะบวชในพระพุทธศาสนา  จึงเรียนให้คุณตาทราบ  คุณตาจึงพาไปเฝ้าพระพุทธเจ้า  กราบทูลให้ทรงทราบ  พระพุทธองค์จึงสั่งให้ภิกษุผู้เที่ยวบิณฑบาตเป็นวัตรรูปหนึ่งบรรพชาให้

๓.  การบรรลุธรรม

              สามเณรปันถกะนั้น  เรียนพุทธพจน์ได้มาก  ครั้นอายุครบจึงได้อุปสมบทได้ทำการพิจารณาอย่างแยบคายจนได้อรูปฌาน  ๔  เป็นพิเศษ  ออกจากอรูปฌานนั้นแล้วเจริญวิปัสสนา  ได้บรรลุพระอรหัตผล  เป็นผู้เลิศแห่งภิกษุทั้งหลาย  ผู้ฉลาดในการพลิกปัญญา  คือเปลี่ยนอรูปฌานจิตให้เป็นวิปัสสนา

๔.  งานประกาศพระพุทธศาสนา

              พระมหาปันถกเถระครั้นบรรลุพระอรหัตผลแล้ว  คิดว่าสมควรจะรับภาระรับใช้สงฆ์จึงเข้าไปเฝ้าพระพุทธองค์กราบทูลรับอาสาทำหน้าที่เป็นพระภัตตุทเทศก์จัดพระไปในกิจนิมนต์  พระทศพลทรงอนุมัติตำแหน่งนั้นแก่ท่าน  และท่านได้ทำงานสำเร็จเรียบร้อยด้วยดี

๕.  เอตทัคคะ

              พระมหาปันถกเถระ  ก่อนสำเร็จพระอรหันต์  ท่านได้อรูปฌานซึ่งเป็นฌานที่ไม่มีรูปมีแต่นาม  คือสัญญาที่ละเอียดที่สุด  ออกจากอรูปฌานนั้นแล้ว  เจริญวิปัสสนามี

อรูปฌานเป็นอารมณ์  จนได้สำเร็จพระอรหัตผล  ซึ่งเป็นวิธีที่ยาก  เพราะฉะนั้นพระศาสดาจึงทรงยกย่องท่านว่าเป็นเลิศกว่าภิกษุทั้งหลายผู้ฉลาดในการพลิกปัญญา

๖.  บุญญาธิการ

              แม้พระมหาปันถกเถระนี้ ก็ได้สร้างสมบุญกุศลอันเป็นอุปนิสัยแห่งพระนิพพานมานานแสนนาน ในกาลแห่งพระปทุมุตตรศาสดา  ได้เห็นพระพุทธเจ้าทรงตั้งภิกษุรูปหนึ่งไว้ในตำแหน่งที่เลิศกว่าภิกษุทั้งหลายผู้ฉลาดในการเปลี่ยนแปลงสัญญา (จากอรูปฌานให้สำเร็จวิปัสสนาญาณ)  จึงปรารถนาตำแหน่งนั้น แล้วได้ทำกุศลอันอุดหนุนเกื้อกูลความปรารถนานั้นมากอีก  ๑  แสนกัป  ในที่สุดจึงได้บรรลุผลนั้นตามความปรารถนาในศาสนาของพระสัมมาสัมพุทธเจ้าของเราทั้งหลายนี้

๗.  ธรรมวาทะ

              ผู้ที่พบพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแล้ว  แต่ปล่อยโอกาสนั้นให้ผ่านไป  โดยไม่

สนใจโอวาทของพระองค์  ผู้นั้นเป็นคนไม่มีบุญ  เปรียบเหมือนคนทำร้ายสิริที่เข้ามาหาตนถึงบนที่นอนแล้วขับไล่ไสส่งออกไป

๘.  ปรินิพพาน

              มหาปันถกเถระ เมื่อถึงอายุขัยก็ได้ปรินิพพานจากโลกไป เป็นที่น่าสลดใจสำหรับบัณฑิตชน