วิธีเจริญวิปัสสนาตามนัยพระบาลี

          สาธุชน  เมื่อจะเจริญวิปัสสนาที่มีสังขารและธรรมเป็นอารมณ์นั้น  พึงเจริญตามนัยที่มาในพระบาลีว่า  สพฺเพ  สงฺขารา  อนิจฺจา  สังขารทั้งหลายทั้งปวงไม่เที่ยง  สพฺเพ  สงฺขารา  ทุกฺขา

สังขารทั้งหลายทั้งปวงเป็นทุกข์  สพฺเพ  ธมฺมา  อนตฺตา  ธรรมทั้งหลายทั้งปวงเป็นอนัตตา  ดังนี้ก็ได้

                  หรือจะพิจารณาแยกกันว่า  รูปํ  อนิจฺจํ  รูปไม่เที่ยง  เวทนา  อนิจฺจํ เวทนาไม่เที่ยง   สญฺญา  อนิจฺจา  สัญญาไม่เที่ยง    สงฺขารา  อนิจฺจา  สังขารทั้งหลายไม่เที่ยง    วิญฺญาณํ   อนิจฺจํ

วิญญาณไม่เที่ยง  รูปํ  อนตฺตา  รูปเป็นอนัตตา  เวทนา  อนตฺตา  เวทนาเป็นอนัตตา  สญฺญา    อนตฺตา   สัญญาเป็นอนัตตา   สงฺขารา  อนตฺตา   สังขารทั้งหลายเป็นอนัตตา  วิญฺญาณํ  อนตฺตา

วิญญาณเป็นอนัตตา

               ส่วนที่ว่า  ไม่เที่ยง  เป็นอนัตตานั้นมีความหมายอย่างไร  ให้ดูความหมายที่ได้แสดงมาแล้วในการพิจารณาโดยแยกกันนี้  ไม่มีพระบาลีกล่าวถึงทุกข์ ท่านอธิบายว่า  เพราะทุกขลักษณะรวมอยู่กับอนิจจาลักษณะแล้วตามพระบาลีว่า  ยทนิจฺจํ   ตํ  ทุกฺขํ  สิ่งใดไม่เที่ยง  สิ่งนั้นเป็นทุกข์  ยํ  ทุกฺขํ  ตทนตฺตา  สิ่งใดเป็นทุกข์  สิ่งนี้เป็นอนัตตา