มิจฉาทิฏฐิ

              เจตนาเป็นเหตุให้เห็นผิด  เพราะไม่มีการถือเอาตามความเป็นจริง  คัดค้านข้อประพฤติปฏิบัติของสัตบุรุษทั้งหมด  โดยนัยเป็นต้นว่า  ทานที่ให้แล้วไม่มีผล  ชื่อว่า  มิจฉาทิฏฐิ

นิยตมิจฉาทิฏฐิ  ๓  อย่าง

              ๑.  นัตถิกทิฏฐิ  ความเห็นว่าผลกรรมไม่มี  เช่นเห็นว่า  ผลของกรรมดีกรรมชั่วไม่มี  โลกนี้ไม่มี  โลกหน้าไม่มี  บิดามารดาไม่มีบุญคุณต่อบุตรธิดา เป็นต้น

              ๒.  อเหตุกทิฏฐิ  ความเห็นว่าไม่มีเหตุ  คือ  เหตุแห่งความเศร้าหมอง  ความบริสุทธิ์ของสัตว์ทั้งหลายไม่มี  สัตว์ทั้งหลายเศร้าหมองเอง  บริสุทธิ์เอง  ทุกข์เอง  สุขเอง  ไม่มีอำนาจ  ไม่มีกำลัง  ไม่มีความเพียรอะไร  ที่จะสามารถทำให้สัตว์ทั้งหลายเศร้าหมองและบริสุทธิ์ได้  ดังนั้น  อเหตุกทิฏฐิ  ก็คือ   ความเห็นว่ากรรมไม่มีนั่นเอง

              ๓.  อกิริยทิฏฐิ  ความเห็นว่าไม่เป็นอันทำ  หมายความว่า  เมื่อคนทำบาป  มีการฆ่าสัตว์  ลักทรัพย์  เป็นต้น  ก็ไม่จัดว่าเป็นการทำบาป  เมื่อคนให้ทาน  รักษาศีล  เป็นต้น  ก็ไม่จัดว่า  เป็นการทำบุญ  ดังนั้น  อกิริยทิฏฐิ  ก็คือความเห็นว่ากรรมและผลของกรรมไม่มี  นั่นเอง

              มิจฉาทิฏฐิ  ๓  อย่างนี้  อย่างใดอย่างหนึ่ง  ล้วนปฏิเสธกรรมและผลของกรรมอย่างสิ้นเชิง   จัดเป็นกรรมบถ  ส่วนมิจฉาทิฏฐินอกจากนี้  มีสักกายทิฏฐิ  ๒๐  หรือทิฏฐิ  ๖๒  เป็นต้น  เป็นเพียงกรรมเท่านั้น

              มิจฉาทิฏฐิ  จะสำเร็จเป็นกรรมบถได้  ต้องประกอบด้วยองค์  ๒  คือ

                        ๑.  เรื่องไม่จริง

                        ๒.  เรื่องไม่จริงนั้น  ไม่เป็นไปตามที่มิจฉาทิฏฐิยึดถือ

              มิจฉาทิฏฐินั้น  มีโทษมาก  เพราะเหตุ  ๒  ประการ  คือ

                        ๑.  เพราะมีอาเสวนะ  (ความเสพคุ้น)  มาก

๒.        เพราะเป็นนิยตมิจฉาทิฏฐิ