๓๔. ประวัติ พระสาคตเถระ

๑.  สถานะเดิม

              พระสาคตเถระ  นามเดิม  สาคตะ

              บิดาและมารดา  เป็นพราหมณ์  ชาวเมืองสาวัตถีทั้ง  ๒  ไม่ปรากฏนาม

๒.  มูลเหตุแห่งการบวชในพระพุทธศาสนา

              สาคตมาณพเป็นผู้สนใจใคร่ศึกษา  ได้รับทราบข่าวพระศาสดาว่า  เป็นพระอรหันต์  ตรัสรู้ชอบด้วยพระองค์เอง  ทรงแสดงธรรมไพเราะ  ชี้ให้เห็นถึงประโยชน์โลกนี้และประโยชน์โลกหน้าได้แจ่มแจ้ง  วันหนึ่ง  มีโอกาสจึงเข้าไปเฝ้า  ได้ฟังพระธรรมเทศนาเกิดศรัทธา  จึงทูลขอบรรพชาอุปสมบท  ครั้นบวชแล้ว  เจริญฌานได้สมาบัติ  ๘  มีความชำนาญในฌานสมาบัติ

๓.  การบรรลุธรรม

              พระสาคตเถระได้ปราบอัมพติตถนาคราช  จนสิ้นฤทธิ์เดช  ด้วยเตโชธาตุสมาบัติของท่าน  ชาวบ้านที่เคยได้รับความทุกข์จากนาคราชนั้น  ดีใจ  เลื่อมใสท่าน  ทุกบ้านได้จัดสุราถวายเวลาท่านไปบิณฑบาต  ท่านจิบสุราบ้านละน้อย  เพื่อฉลองศรัทธา  ครั้นหลายบ้านเข้าจึงเกิดเมาสุรา  ไปล้มหมดสติที่กองขยะ  พระศาสดาทรงทราบจึงทรงให้พระมาประคองเอาไป  ทรงติเตียนและชี้โทษของสุรา  หลังจากนั้นท่านเกิดความสลดใจ  ปฏิบัติสมณธรรม  ไม่นานนักก็ได้บรรลุอรหัตผล

๔.  งานประกาศพระศาสนา

              เพราะท่านเป็นผู้ชำนาญเตโชธาตุสมาบัติ  สามารถแสดงฤทธิ์เกี่ยวกับไฟได้หลายอย่าง  เช่นทำให้เกิดแสงสว่างในที่มืด  และทำให้เกิดความมืดในที่สว่าง  เป็นต้น  จึงทำให้ประชาชนผู้พบเห็นเลื่อมใสเป็นจำนวนมาก

๕.  เอตทัคคะ

              พระศาสดาทรงปรารภความสามารถในการเข้าเตโชธาตุสมาบัติของท่าน  จึงทรงตั้งท่านไว้ในเอตทัคคะว่า  พระสาคตเถระเป็นผู้เลิศกว่าภิกษุทั้งหลายผู้ฉลาดในการเข้าเตโชสมาบัติ

๖.  ธรรมวาทะ 

              ต้นไม้ทุกชนิด  ย่อมงอกงามบนแผ่นดินฉันใด  สัตว์ผู้มีปัญญา  ก็ย่อมงอกงามในศาสนาของพระชินเจ้า  ฉันนั้น  องค์พระสัพพัญญู  ผู้ทรงนำหมู่ของผู้แสวงหาคุณอันยิ่งใหญ่  ทรงถอนคนเป็นอันมากออกจากทางที่ผิด  แล้วตรัสบอกทางที่ถูกให้

๗.  ปรินิพพาน

              พระสาคตเถระ  ได้ช่วยพระศาสดาประกาศพระศาสนาตลอดเวลาที่เป็นภิกษุ  สุดท้ายก็ได้ปรินิพพานจากโลกไปตามสัจธรรมของชีวิต