บุคคล ๔

                  อุคฆฏิตัญญู                        ผู้อาจรู้ธรรมพอท่านยกหัวข้อขึ้นแสดง

                  วิปจิตัญญู                      ผู้อาจรู้ธรรมต่อเมื่อท่านอธิบายความแห่งหัวข้อนั้น

                  เนยยะ                                 ผู้พอแนะนำได้

                  ปทปรมะ                        ผู้มีบทเป็นอย่างยิ่ง

                                                                                                อง  จตุก ก.  ๒๑/๑๘๓

              อธิบาย  :  บุคคลที่  ๑  เป็นผู้มีปฏิภาณเป็นอย่างดี  ท่านผู้เทศนายกเพียงหัวข้อขึ้นแสดง  ก็เข้าใจแล้ว  ตัวอย่างเช่น  พระอัสสชิแสดงแก่พระสารีบุตรครั้งยังเป็นปริพาชกว่า  ความเกิดและดับแห่งธรรมทั้งหลายเพราะเหตุ  พระสารีบุตรเข้าใจดีว่า  หัวใจพระพุทธศาสนาถือว่า  สิ่งนั้น  ๆ  สารพัดทุกอย่างเป็นเหตุและผลแห่งกันและกัน  เกิดขึ้นเพราะเหตุ  ดับก็เพราะสิ้นเหตุ  บุคคลที่  ๒  มีปฏิภาณไม่ถึงอย่างนั้น ต่อได้ฟังอธิบายความจึงเข้าใจได้  ตัวอย่างเช่น  พระปัญจวัคคีย์ได้ฟังพระศาสดาตรัสว่า  ปัญจขันธ์  เป็น  อนัตตา  แล้วทรงอธิบายว่าถ้าปัญจขันธ์เป็นอัตตาแล้วไซร้  ปัญจขันธ์นั้นก็จะไม่พึงเป็นไปเพื่อความลำบาก  และจะพึงปรารถนาได้ตามใจว่า  ขอจงเป็นอย่างนี้เถิด  อย่าได้เป็นอย่างนั้นเลย  ท่านเข้าใจแล้ว  บุคคลที่  ๓  ได้แก่ผู้พอจะฝึกสอนอบรมได้ต่อไป  อย่างคนสามัญ  บุคคลที่  ๔  ได้แก่บุคคลผู้สักว่าฟัง  ไม่ยังประโยชน์ให้สำเร็จเพราะการฟัง