กัลยาณธรรมในสิกขาบทที่ ๒

              สัมมาอาชีวะ  ได้แก่ความเพียรเลี้ยงชีวิตในทางที่ชอบ  คุณข้อนี้  อุดหนุนผู้มีศีลให้สามารถรักษาศีลให้มั่นคง   แท้จริง  ผู้มีศีลแม้เว้นการหาเลี้ยงชีวิต  โดยอุบายที่ผิดแล้ว   ก็ยังต้องประกอบด้วยกิริยาที่ประพฤติเป็นธรรม    ในการหาเลี้ยงชีวิตด้วย                        

              กิริยาที่ประพฤติเป็นธรรมในการหาเลี้ยงชีวิตนี้  พึงเห็นในกิจการในบุคคล  และในวัตถุดังจะพรรณนาไปตามลำดับ

              ความประพฤติเป็นธรรมในกิจการนั้น  เช่นผู้ใด  เป็นลูกจ้างก็ดี  หรือได้รับผลประโยชน์เพราะทำกิจการอย่างใดอย่างหนึ่งก็ดี   ผู้นั้น  ย่อมทำการอันเป็นหน้าที่ของตนนั้น  ด้วยความอุตสาหะเอาใจใส่   และด้วยความตั้งใจจะให้การนั้นสำเร็จด้วยดี   และ การทำเต็มเวลาที่กำหนดไว้สำหรับทำการ    มาเช้าก่อนกำหนด  เลิกทีหลังกำหนด  และในกำหนดที่ทำก็ไม่บิดพลิ้ว  หลีกเลี่ยงจากการงาน     ดังนี้ได้ชื่อว่า ประพฤติเป็นธรรมในกิจการ

              ความประพฤติเป็นธรรมในบุคคลนั้น   เช่นบุคคลได้เป็นผู้ดูการ  มีผู้อื่นเป็นลูกมืออยู่ใต้บังคับ  ผู้นั้น  เมื่อจับจ่ายค่าจ้าง  ย่อมให้ตามสัญญา  หรือตามแรงของเขา   อีกอย่างหนึ่ง   เช่นผู้ขายของ  เมื่อซื้อสินค้าแล้ว  กำหนดว่า  จะเอากำไรร้อยละเท่าไรแล้ว  และกำหนดราคาสิ่งของลงไว้ผู้ใด   ผู้หนึ่งมาซื้อ  เป็นผู้มีบรรดาศักดิ์สูงก็ตาม  เป็นคนสามัญก็ตาม  ก็ขายเท่าราคานั้นยั่งยืนเสมอไป      ไม่ประพฤติเป็นคนเห็นแก่ได้  เช่นเห็นคนเซอะซะมา  ไม่รู้ราคาสิ่งของก็บอกผ่านราคาแพง ๆ ถ้าเห็นคนซื้อมีไหวพริบก็ขายตามตรง  ดังนี้ได้ชื่อว่า   ประพฤติเป็นธรรมในบุคคล

              ความประพฤติเป็นธรรมในวัตถุนั้น   เช่นคนขายของ  ขายสิ่งอะไร  เช่น นม  เนย น้ำผึ้ง      ขี้ผึ้ง  เป็นต้น  เป็นของแท้หรือของปน  ก็บอกตามตรงไม่ขายของปนอย่างของแท้  การขายของปลอม      เช่นนี้ไม่เป็นเพียงลวงให้ผู้ซื้อเสียทรัพย์เต็มราคา  ยังหักประโยชน์ของผู้ซื้อให้เสียด้วย  เช่นจะต้องการน้ำผึ้งแท้ไปทำยา  ได้น้ำผึ้งปนมาทรัพย์ก็ต้องเสียเท่าราคาน้ำผึ้งแท้  และน้ำผึ้งปนนั้น  ก็เป็นกระสายยาไม่ดี มิเหมือนน้ำผึ้งแท้

              อนึ่ง  ของกินที่ล่วงเวลาเป็นของเสียแล้ว  จะให้โทษแก่ผู้กิน  ก็ไม่แต่งปลอมเป็นของดีขาย      ขายของเช่นนี้ร้ายกว่าข้างต้น  อาจทำให้ผู้กินเสียชีวิต  หรือเจ็บไข้ได้ทุกข์  ข้อนี้พึงเห็นตัวอย่างในแกงที่ค้างคืนบูดแล้วอุ่นขายอีก

              อีกอย่างหนึ่ง  เช่นทำสัญญารับจะสร้างเรือน  และมีกำหนดว่า  จะใช้ของชนิดนั้น ๆ  ก็ทำตรงตามสัญญา  ไม่ยักเยื้องไม่ผ่อนใช้ของชั้นที่  ๒  แทนของชั้นที่  ๑  ดังนี้  ชื่อว่า ประพฤติเป็นธรรมในวัตถุ
 
ควรเว้นการงานอันประกอบด้วยโทษ
ควรรักษาทรัพย์ให้พ้นอันตรายและใช้จ่ายพอสมควร
ขยันทำงานสนับสนุนการรักษาศีล