อนุปุพพีกถา ๕

                  ทานกถา                              กล่าวถึงทาน

                  สีลกถา                                กล่าวถึงศีล

                  สัคคกถา                             กล่าวถึงสวรรค์

                  กามาทีนวกถา                      กล่าวถึงโทษแห่งกาม

                  เนกขัมมานิสังสกถา              กล่าวถึงอานิสงส์แห่งความออกจากกาม

                                                    มหาวคค.  ปฐม.  ๔/๓๐.

              อธิบาย  :  เทศนาที่แสดงไปโดยลำดับ  เพื่อฟอกอัธยาศัยของเวไนยสัตว์ให้หมดจดเป็นชั้น ๆ  เรียกอนุปุพพีกถา  มีนิยมเป็นพิเศษ  ๕  อย่างนี้  ท่านกล่าวว่า  เป็นพระธรรมเทศนาที่พระศาสดาทรงแสดงในคราวที่ผู้ฟังมีอุปนิสัยสามารถจะบรรลุธรรมพิเศษ  ก่อนแต่ทรงแสดงอริยสัจ  มีอรรถาธิบายว่า  ในเบื้องต้น  ทรงแสดงประโยชน์แห่งการให้  เพื่อละความเห็นแก่ตัวและความตระหนี่เสียแล้ว  มีใจเผื่อแผ่สงเคราะห์ผู้อื่นด้วยกำลังทรัพย์ของตนเอง  ในลำดับนั้น  ทรงแสดงประโยชน์แห่งศีล  คือความประพฤติเรียบร้อย  เพื่อเว้นจากเบียดเบียนผู้อื่น  ไม่ทำภัยอันตรายให้เกิดขึ้นในหมู่ที่ตนเข้าอยู่ด้วย  และเพื่อรู้จักนับถือเขา  ในลำดับนั้น  ทรงแสดงสมบัติคือความดีความงามอันคนผู้ให้และคนผู้มีศีลจะพึงได้พึงถึงในมนุษยโลก  ตลอดขึ้นไปถึงสวรรค์  เป็นอัสสาทะ  คือรสอร่อยแห่งกาม  เพื่อเห็นอานิสงส์แห่งทานและศีลยิ่งขึ้น  ในลำดับนั้น  ทรงแสดงอาทีนพแห่งกามว่า  แม้ให้สุขโดยประการต่าง ๆ  แต่ก็ยังเจือด้วยทุกข์  ไม่ควรเพลิดเพลินโดยส่วนเดียว  ควรเบื่อหน่ายด้วยเหมือนกัน  ในที่สุดทรงแสดงอานิสงส์แห่งความออกจากกาม  คือทำจิตไม่ให้หมกมุ่นอยู่ในกาม  เพื่อยังฉันทะให้เกิด  คนผู้ไม่เห็นแก่ตัว  ให้ทรัพย์ของตนเกื้อกูลผู้อื่น  มีศีลประพฤติเรียบร้อย  ไม่ทำร้ายเขา  และไม่เย่อหยิ่ง  ตั้งตนได้ในกามสมบัติแล้ว  ไม่เพลิดเพลินหมกมุ่นอยู่ในนั้น  ยังแลเห็นโทษและเบื่อหน่าย  มุ่งสุขอันสงบยิ่งขึ้นไปกว่านั้นอีก  เป็นผู้ควรรับเทศนาอย่างสูง  คืออริยสัจ  เหมือนผ้าอันฟอกหมดจดแล้ว  ควรรับน้ำย้อมมีประการต่าง ๆ  สุดแต่ผู้ย้อมจะน้อมไปฉะนั้น