บทนำ

              พุทธศาสนิกชน  คือคนที่นับถือพระพุทธศาสนา อาจจัดได้  ๔ ระดับ  คือ  ๑. ขั้นบริจาคทาน  ๒. ขั้นสมาทานศีล ๕ ๓. ขั้นสมาทานอุโบสถศีล ๔. ขั้นออกบวช         ซึ่งเทียบเคียงได้กับเรื่องที่พระอรรถกถาจารย์กล่าวไว้ในอรรถถาธรรมบทว่า

              มีบุตรชายของเศรษฐีชาวเมืองสาวัตถีคนหนึ่งได้เรียนถามพระเถระที่ครอบครัวของตนนับถือว่า กระผมต้องการความพ้นทุกข์  จะทำอย่างไร  พระเถระตอบว่า  จงถวายสังฆทาน  เขาได้ปฏิบัติตามนั้น  เวลาผ่านไปไม่นาน  เขาถามอีกว่า  มีบุญอะไรที่ยิ่งกว่านี้อีกไหม พระเถระตอบว่า จงรับสรณคมน์  และศีล  ๕  เขาได้ปฏิบัติตามนั้น  ต่อมาได้เรียนถามอีกว่า มีบุญอะไรที่ยิ่งกว่านี้อีกไหม  พระเถระตอบว่า  จงสมาทานศีล  ๑๐ เขาได้ปฏิบัติตามนั้น เวลาผ่านไปไม่นานได้เรียนถามอีกว่า    ยังมีบุญอะไรที่ยิ่งกว่านี้อีกไหม  พระเถระตอบว่า  ถ้าอย่างนั้น  ขอให้ท่านบวชเป็นภิกษุเขาได้บวชตามคำแนะนำของพระเถระ  ในที่สุดได้บรรลุพระอรหันต์  

              ผู้ที่นับถือพระพุทธศาสนาทั้ง ๔  ระดับนั้น อาจแบ่งได้เป็น ๒ ประเภท คือ ๑. ผู้บริจาคทานและสมาทานศีล ๕  ยังคงดำเนินชีวิตเหมือนคนสามัญทั่วไปภายใต้ตถาคตโพธิสัทธาและกรอบแห่งศีล  ๕  ๒.  ผู้สมาทานศีล  ๑๐ หรือในบัดนี้สมาทานอุโบสถศีล  และผู้ที่ออกบวชจัดเป็นนักพรต  เพราะนอกจากจะต้องปฏิบัติตามศีล  ๕  แล้ว  ยังต้องปฏิบัติตามข้อปฏิบัติอันเหมาะสมแก่ภาวะของตนอีกด้วย  ดังนั้น ศีลจึงมี  ๒ ประเภท คือ ๑. ศีลที่ทั่วไปแก่มนุษย์ทุกคน ใครล่วงละเมิดล้วนเป็นบาปเป็นอกุศลทั้งนั้น  ๒. ศีลที่เป็นข้อประพฤติปฏิบัติของบุคคลคณะใดคณะหนึ่ง  มีโทษเฉพาะบุคคลผู้สมาทานเท่านั้น  ผู้ไม่ได้สมาทานประพฤติเช่นนั้นก็ไม่มีโทษอะไร

              ศีลที่ทั่วไปแก่มนุษย์ทุกคนนั้นได้แก่ศีล  ๕  และกรรมบถ ๑๐ ศีลที่เป็นข้อปฏิบัติเฉพาะบุคคลได้แก่  อุโบสถศีลบางข้อ  เช่น  อพรหมจรรย์  วิกาลโภชนสิกขาบทเป็นต้น  ดังนั้น     อุโบสถศีลจึงจัดเป็นศีลที่เป็นข้อปฏิบัติเฉพาะบุคคล  ผู้ปฏิบัติจึงมีฐานะเป็นนักพรต

              การดำเนินชีวิตแบบสามัญชนทั่วไปก็ดี  แบบนักพรตก็ดี  ล้วนมุ่งหาความสุขให้แก่ตัวเองทั้งสิ้น     แต่ต่างกันที่ความสุขของสามัญชนเป็นสามิสสุข  หรือกายิกสุข  คือ สุขทางกายอันต้องอาศัยรูป  เสียง  กลิ่น  รส  และสัมผัส  ตลอดถึงยศศักดิ์และอำนาจวาสนาส่วนความสุขของนักพรตเป็นนิรามิสสุข  หรือเจตสิกสุข  คือความสุขทางใจโดยไม่ต้องอาศัยรูปเสียง  เป็นต้นเหล่านั้น  เกิดขึ้นเพราะอาศัยจิตใจที่สงบระงับดับเพลิงกิเลส  มีราคะ  โทสะ  โมหะเป็นต้น

              ผู้สมาทานอุโบสถศีล แม้ชั่ววันหนึ่งและคืนหนึ่งก็ย่อมมีโอกาสได้มาศึกษาหาความสุขทางใจโดยไม่ต้องอาศัยสิ่งภายนอก และได้ศึกษาชีวิตของนักพรตด้วยชีวิตจริงของตนเองอันจะนำไปสู่การเปรียบเทียบ ให้เห็นถึงความแตกต่างระหว่างความสุขที่ต้องมีเหยื่อล่อ กับความสุขที่เกิดจากการปฏิบัติธรรมว่าอย่างไหนจะเป็นความสุขที่แท้จริง     และมั่นคงถาวรกว่ากัน