โลกธรรม ๘

ธรรมที่ครอบงำสัตว์โลกอยู่  และสัตว์โลกย่อมเป็นไปตามธรรมนั้น  เรียกว่า  โลกธรรม

              โลกธรรมนั้น มี ๘ อย่าง  คือ  มีลาภ  ๑  ไม่มีลาภ  ๑  มียศ  ๑  ไม่มียศ  ๑  นินทา  ๑  สรรเสริญ  ๑  สุข  ๑  ทุกข์  ๑

              ในโลกธรรม  ๘  ประการนี้  อย่างใดอย่างหนึ่งเกิดขึ้นควรพิจารณาว่า  สิ่งนี้เกิดขึ้นแก่เราแล้ว  ก็แต่ว่ามันไม่เที่ยง  เป็นทุกข์    มีความแปรปรวนเป็นธรรมดา        ควรรู้ตามที่เป็นจริง  อย่าให้มันครอบงำจิตได้  คืออย่ายินดีในส่วนที่ปรารถนา  อย่ายินร้ายในส่วนที่ไม่น่าปรารถนา

              โลกธรรม  ๘  นี้  ท่านแบ่งออกเป็น  ๒  ฝ่าย  ที่ดี  คือ  มีลาภ  มียศ  สรรเสริญ  สุข  เรียกว่า   อิฏฐารมณ์  แปลว่า  อารมณ์ที่น่าปรารถนา  ๑ ที่ไม่ดี    คือ  ไม่มีลาภ  ไม่มียศ  นินทา  ทุกข์  เรียกว่า  อนิฏฐารมณ์    แปลว่า  อารมณ์ที่ไม่น่าปรารถนา  ๑

              ที่ว่าครอบงำสัตว์โลก  และสัตว์โลกย่อมเป็นไปตามธรรมนั้น  หมายความว่า เมื่อได้รับโลกธรรมฝ่ายดี  จิตใจก็ฟูเบิกบาน  หรือเรียกว่า  หน้าชื่นตาบาน  เมื่อได้รับโลกธรรมฝ่ายไม่ดี  จิตใจก็ฟุบเหี่ยวแห้ง  หรือที่เรียกว่า  หน้าเศร้าอกตรม ความรู้สึกทั้ง  ๒  นี้  พระพุทธศาสนาสอนว่า  ล้วนเป็นภัยต่อระบบศีลธรรมทั้งนั้น     คือ   เป็นเหตุให้จิตใจเหินห่าง   จากศีล     สมาธิ  และปัญญา