อริยสัจ ๔

                         ๑.  ทุกข์  ความไม่สบายกาย  ไม่สบายใจ

                         ๒.  สมุทัย  คือเหตุให้ทุกข์เกิด

                         ๓.  นิโรธ  คือความดับทุกข์

                         ๔.  มรรค  คือข้อปฏิบัติให้ถึงความดับทุกข์

              ความไม่สบายกาย  ไม่สบายใจ  ได้ชื่อว่าทุกข์  เพราะเป็นของทนได้ยาก

              ตัณหา    คือความทะยานอยาก  ได้ชื่อว่า  สมุทัย  เพราะเป็นเหตุให้ทุกข์เกิด

              ตัณหานั้น  มีประเภทเป็น  ๓  คือ 

              ตัณหา  ความอยากในอารมณ์ที่น่ารักใคร่  เรียกว่ากามตัณหาอย่าง  ๑   

              ตัณหาความอยากเป็นโน่นเป็นนี่  เรียกว่าภวตัณหาอย่าง  ๑

              ตัณหาความอยากไม่เป็นโน่นเป็นนี่   เรียกว่าวิภวตัณหาอย่าง  ๑

              ความดับตัณหาได้สิ้นเชิง  ทุกข์ดับไปหมดได้ชื่อว่า  นิโรธ  เพราะเป็นความดับทุกข์

              ปัญญาอันเห็นชอบว่าสิ่งนี้ทุกข์  สิ่งนี้เหตุให้ทุกข์เกิด  สิ่งนี้ความดับทุกข์  สิ่งนี้ทางให้ถึงความดับทุกข์  ได้ชื่อว่า  มรรค  เพราะเป็นข้อปฏิบัติให้ถึงความดับทุกข์

              มรรคนั้นมีองค์  ๘  ประการ  คือ  ปัญญาอันเห็นชอบ  ๑  ดำริชอบ  ๑  เจรจาชอบ  ๑  ทำการงานชอบ  ๑  เลี้ยงชีวิตชอบ  ๑  ทำความเพียรชอบ  ๑   ตั้งสติชอบ  ๑  ตั้งใจชอบ  ๑

              อริยสัจ  แปลว่า  ความจริงอันประเสริฐ  หมายความว่า  เป็นความจริงที่หนีไม่พ้น  เช่นความแก่  ความตาย  เป็นต้น    มนุษย์ทุกรูปทุกนามเกิดมาแล้วสุดท้ายต้องแก่  และต้องตายทั้งสิ้น  หรือเป็นกฎเกณฑ์ที่แน่นอน  คือ  เมื่อดับตัณหาได้ความทุกข์ทั้งหลายก็ดับไป  และตัณหานั้นก็มีวิธีดับโดยการปฏิบัติตามมรรคมีองค์  ๘

              ทุกข์  ท่านให้ความหมายว่า  ความไม่สบายกาย  ไม่สบายใจ  อธิบายว่า  ทุกข์ในอริยสัจ  ต่างจากทุกข์ในสามัญลักษณะ  ทุกข์ในอริยสัจหมายเอาทุกข์ที่เกิดกับสิ่งที่มีวิญญาณครอง  โดยเฉพาะคือมนุษย์  เช่น  แก่  เจ็บ  ตาย  ผิดหวัง  เป็นต้น  ส่วนทุกข์ในสามัญลักษณะ หมายถึงสภาพที่ทนอยู่ไม่ได้ เพราะถูกสิ่งที่เป็นข้าศึกกันเบียดเบียนทำลาย  เช่นผิวคล้ำเพราะถูกแสงแดด  อาคารบ้านเรือนเก่า  เพราะถูกแดดและฝน  ตลิ่งพังเพราะถูกน้ำเซาะ  เป็นต้น  ส่วนอริยสัจข้ออื่น ๆ   มีอธิบายชัดเจนแล้ว