๒. ความหมายของคำว่า พุทธะ ธรรมะ และสังฆะ

              คำว่า พุทธะ  โดยอรรถะ คือความหมาย  ได้แก่บุคคลพิเศษที่มีขันธสันดานอันอบรมด้วยบารมีธรรมมายาวนาน  อย่างต่ำที่สุด  ๔  อสงไขย กับอีก ๑ แสนกัป จนได้บรรลุอนุตตรวิโมกข์  อันเป็นเหตุให้เกิดอนาวรณญาณ (ความรู้อะไรได้ตลอด) หรือได้รู้ยิ่งซึ่งสัจจะทั้งหลาย อันเป็นปทัฏฐานแห่งสัพพัญญุตญาณ                                                                                                                                                                                                            

              ส่วนโดยพยัญชนะ    คำว่า พุทธะ  แปลได้มากมายหลายนัย  แต่ที่ทราบกันโดยมาก     แปลว่า  ผู้รู้ และทรงสอนให้ผู้อื่นรู้  ผู้ตื่น  และทรงปลุกให้ผู้อื่นตื่น  จากความหลับด้วยอำนาจของกิเลส  ผู้เบิกบาน  คือเป็นผู้รู้แล้วสามารถกำจัดกิเลสให้สิ้นไปจากขันธสันดานไปด้วย  มิใช่รู้อย่างเดียว

                  คำว่า ธัมมะ  ( ธรรม ) แปลว่า  สภาพที่ทรงไว้  โดยความหมายสูงสุด  ได้แก่  มรรค หรือวิราคธรรม  ( นิพพาน )  เพราะมรรค  หรือวิราคธรรม  ทรงไว้ซึ่งผู้ที่เจริญมรรค    และผู้ทำให้แจ้ง (บรรลุ) พระนิพพานไม่ให้ตกไปในอบายทั้งหลาย (สัตว์ดิรัจฉาน เปรต  สัตว์นรกอสุรกาย)     และทำให้โปร่งใจอย่างยิ่ง

              ส่วนความหมายโดยอ้อม  แม้ปริยัติธรรม  คือการศึกษาพระพุทธพจน์  และปฏิบัติธรรม  คือการฝึกหัดกาย  วาจา  ใจ  ไปตามศีล  สมาธิ และปัญญา ก็จัดเป็นธัมมะ  ( ธรรม )  ได้     เพราะเป็นปฏิปทาเบื้องต้นอันจะนำไปสู่การบรรลุมรรค   และทำให้แจ้งพระนิพพาน  ดังกล่าวแล้ว

              คำว่า    สังฆะ    แปลว่า     กลุ่มบุคคลผู้รวมตัวกัน    คำนี้เป็นชื่อของกลุ่มบุคคลกลุ่มหนึ่ง      ผู้รวมตัวกันด้วยคุณเครื่องรวมตัว     คือ    ทิฏฐิ   และศีล สมดังที่พระผู้มีพระภาคเจ้า     ได้ตรัสไว้ว่า

              ดูก่อนอานนท์  เธอจะสำคัญความข้อนั้นเป็นไฉน  ธรรมเหล่าใดที่เราแสดงแล้วเพื่อความรู้ยิ่ง  สำหรับเธอทั้งหลาย  คือ  สติปัฏฐาน ๔  สัมมัปปธาน  ๔  อิทธิบาท ๔  อินทรีย์ ๕ พละ  ๕  โพชฌงค์ ๗  อริยมรรคมีองค์ ๘  ดูก่อนอานนท์  เธอจะไม่เห็นภิกษุแม้สองรูป  มีวาทะต่างกันในธรรมเหล่านี้เลย