๑๗. ประวัติ พระโสณโกฬิวิสเถระ

๑.  สถานะเดิม

              พระโสณโกฬวิสเถระ  นามเดิม  โสณะ  เพราะเป็นผู้มีผิวพรรณผุดผ่อง  ส่วนโกฬิวิสะ  เป็นชื่อ  แห่งโคตร

              บิดานามว่า  อุสภเศรษฐี  มีถิ่นฐานอยู่ในนครจำปา

              เป็นคนสุขุมาลชาติมีโลมาที่ละเอียดอ่อน  เกิดที่ฝ่าเท้าสองข้าง

๒.  มูลเหตุแห่งการบวชในพระพุทธศาสนา

              โสณะนั้นเป็นคนสุขุมาลชาติ  มีโลมาที่ละเอียดอ่อนเกิดที่ฝ่าเท้าทั้งสองข้าง  พระเจ้าพิมพิสาร  พระเจ้าแผ่นดินมคธ  มีความประสงค์จะทอดพระเนตรโลมาที่ฝ่าเท้าของนายโสณะนั้น  จึงรับสั่งให้เขาไปเฝ้าพระพุทธเจ้า  ซึ่งประทับอยู่ที่ภูเขาคิชฌกูฏใกล้กรุงราชคฤห์

              โสณโกฬิวิสะ  พร้อมกับชาวบ้านจำนวนหนึ่งได้ไปเฝ้าพระพุทธเจ้าตามรับสั่งได้ฟังพระธรรมเทศนาอนุปุพพิกถา  และอริยสัจ  ๔  ชาวบ้านเกิดศรัทธาเลื่อมใสในพระรัตนตรัย  แสดงตนเป็นอุบาสกแล้วกลับไป

              ฝ่ายโสณโกฬิวิสะ  เข้าไปเฝ้าพระพุทธเจ้าแล้วกราบทูลว่า  ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญข้าพระองค์ได้ฟังธรรมของพระองค์แล้วเห็นว่า  พรหมจรรย์อันผู้ครองเรือนจะประพฤติปฏิบัติให้บริสุทธิ์และบริบูรณ์นั้น  ทำยาก  ขอพระองค์จงโปรดให้ข้าพระองค์บวชเถิด  พระพุทธเจ้าได้บวชให้เขาตามประสงค์

๓.  การบรรลุธรรม

              พระโสณโกฬิวิสะ  ครั้นบวชแล้ว  ได้ไปบำเพ็ญสมณธรรมในป่าสีตวันใกล้เมืองราชคฤห์นั่นเอง  เดินจงกรมด้วยเท้า  ด้วยเข่า  และมือ  จนเท้า  เข่า  และมือแตก  แต่ก็ไม่บรรลุผลอะไร  เพราะความเพียรที่มากเกินไป  ทำให้จิตใจฟุ้งซ่าน  คิดน้อยใจตัวเองว่ามีความเพียรมากถึงเพียงนี้  ยังไม่ได้บรรลุมรรคผล  พระพุทธเจ้าทรงทราบความคิดของท่านจึงเสด็จไปแสดงธรรมโปรด  โดยเปรียบเทียบกับพิณ  ๓  สาย  ว่า  สายพิณที่ขึงตึงเกินไปและหย่อนเกินไป  จะมีเสียงไม่ไพเราะ  ต้องขึงให้ได้ระดับพอดี  เวลาดีดจึงจะมีเสียงที่ไพเราะ

              ครั้นได้รับคำสอนจากพระพุทธเจ้าแล้ว  ท่านปรับความเพียรกับสมาธิให้เสมอกันบำเพ็ญเพียรแต่พอดี  ไม่ตึงนัก  ไม่หย่อนนัก  ไม่นานท่านก็ได้บรรลุอรหัตผล

๔.  งานประกาศพระพุทธศาสนา

              พระโสณโกฬิวิสเถระนี้  เป็นอุทาหรณ์สำคัญ  สำหรับผู้ที่นิยมการปฏิบัติ

อัตตกิลมถานุโยคว่า  วิธีนั้นไม่สามารถจะทำให้บุคคลบรรลุผลที่ต้องการได้เลย  ครั้นสำเร็จเป็นอรหันต์แล้วได้แสดงคุณสมบัติของพระอรหัตน์ในสำนักของพระพุทธเจ้าว่าภิกษุผู้เป็นพระอรหันต์นั้นจิตใจน้อมเข้าไปในคุณ  ๖  ประการ  คือ

              ๑.  น้อมเข้าไปในบรรพชา

              ๒.  น้อมเข้าไปในความสงัด

              ๓.  น้อมเข้าไปในความสำรวมไม่เบียดเบียน

              ๔.  น้อมเข้าไปในความไม่ถือมั่น

              ๕.  น้อมเข้าไปในความไม่มีความอยาก

              ๖.  น้อมเข้าไปในความไม่หลง

              พระพุทธเจ้าทรงสดับแล้ว  ตรัสสรรเสริญท่านว่า  พยากรณ์พระอรหัต 

กล่าวแต่เนื้อความ  ไม่นำตนเข้าไปเปรียบเทียบ

๕.  เอตทัคคะ

              พระโสณโกฬิวิสเถระนี้  ครั้งยังไม่บรรลุพระอรหัตได้บำเพ็ญความเพียรอย่างแรงกล้า  ดังได้กล่าวมา  พระพุทธองค์จึงทรงยกย่องท่านว่า  เป็นผู้เลิศกว่าภิกษุทั้งหลายผู้ปรารภความเพียร

๖.  บุญญาธิการ

              แม้พระโสณโกฬิวิสเถระ ก็ได้บำเพ็ญคุณงามความดีที่เป็นอุปนิสัยปัจจัยแห่งพระนิพพานมานานแสนนานหลายพุทธันดร  จนได้รับพยากรณ์จากพระปทุมุตตรศาสดาว่า  จะได้รับตำแหน่งเอตทัคคะ  ด้านปรารภความเพียรในพุทธกาลแห่งพระสมณโคดม  ครั้นได้รับพยากรณ์แล้ว  ท่านได้บำเพ็ญความดี  ที่สามารถสนับสนุนความปรารถนานั้นอย่างอื่นอีกมากมายหลายพุทธันดร โดยไม่มีความท้อแท้ใจ  คล้ายกับจะได้รับผลในวันพรุ่งนี้  ในที่สุดบารมีของตนก็สัมฤทธิ์ผลในศาสนาของพระทศพลพระนามว่า  โคดม  ดังกล่าวมา

๗.  ธรรมวาทะ

                  ผู้ที่ทอดทิ้งสิ่งที่ควรทำ  ไปทำสิ่งที่ไม่ควรทำ  ทุกข์โทษทั้งหลายย่อมประดังมาหาเขา  ผู้มัวเมา  ประมาท  และเย่อหยิ่งจองหอง

              ผู้ที่ไม่ยุ่งเกี่ยวกับสิ่งที่ไม่ควรทำ  พากเพียรพยายามทำแต่สิ่งที่ควรทำ  มีสติสัมปชัญญะ  ทุกข์โทษทั้งหลาย  ย่อมสูญหายไปจากเขา

๘.  ปรินิพพาน

              พระโสณโกฬิวิสเถระนี้  ได้ช่วยพระศาสดาประกาศพระศาสนา  จนถึงเวลาอายุขัย  จึงได้ปรินิพพานจากโลกนี้ไป  เปรียบเหมือนไฟที่หมดเชื่อแล้วมอดดับไป